อัลติเมท พลัส ซัพพลาย | ผู้จัดจำหน่ายอุปกรณ์นิรภัยส่วนบุคคล และ อุปกรณ์เซฟตี้ ครบวงจร
รวมคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเครื่องวัดแก๊ส
เครื่องวัดแก๊สเป็นอุปกรณ์สำคัญสำหรับตรวจสอบบรรยากาศในโรงงาน พื้นที่อับอากาศ และบริเวณที่อาจมก๊าซรั่วไหล ผู้ใช้งานต้องเข้าใจค่าที่แสดงบนหน้าจอ รวมถึงตรวจสอบและสอบเทียบเครื่องตามกำหนด เพื่อให้สามารถแจ้งเตือนอันตรายได้อย่างถูกต้อง บทความนี้จึงรวบรวมคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับค่าแก๊ส การทำ Calibration และ Bump Test ตลอดจนการเลือกและใช้งานเครื่องวัดแก๊สในพื้นที่อับอากาศ เพื่อช่วยให้ใช้อุปกรณ์ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย
เครื่องวัดแก๊สคืออะไร
เครื่องวัดแก๊สคืออุปกรณ์ที่ใช้ตรวจวัดชนิดและความเข้มข้นของก๊าซในอากาศ พร้อมส่งสัญญาณเตือนเมื่อค่าอยู่ในระดับอันตราย
เครื่องแต่ละรุ่นตรวจวัดได้เฉพาะก๊าซที่มีเซนเซอร์รองรับ จึงควรเลือกเซนเซอร์ตามความเสี่ยงของพื้นที่ ไม่ควรสรุปว่าเครื่องหนึ่งเครื่องสามารถตรวจจับก๊าซอันตรายได้ทุกชนิด
เครื่องวัดแก๊สแบบ 4 Gas คืออะไร
เครื่อง 4 Gas คือเครื่องที่ตรวจวัดก๊าซหรือสภาวะอันตรายได้ 4 รายการพร้อมกัน โดยชุดเซนเซอร์ที่ใช้ทั่วไป ได้แก่
- ก๊าซไวไฟในหน่วย %LEL
- ออกซิเจน (O2)
- คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO)
- ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S)
อย่างไรก็ตาม เครื่อง 4 Gas บางรุ่นอาจติดตั้งเซนเซอร์แตกต่างกัน จึงควรตรวจสอบรายละเอียดของรุ่นก่อนเลือกซื้อหรือใช้งาน
LEL คืออะไร
LEL ย่อมาจาก Lower Explosive Limit หมายถึงค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่ก๊าซหรือไอระเหยไวไฟสามารถติดไฟหรือระเบิดได้เมื่อมีแหล่งจุดติด
ค่าบนเครื่องมักแสดงเป็น %LEL เช่น 10%LEL หมายถึงความเข้มข้นถึง 10% ของระดับต่ำสุดที่สามารถติดไฟได้ ไม่ได้หมายความว่าในอากาศมีก๊าซอยู่ 10% โดยปริมาตร เมื่อเครื่องส่งสัญญาณเตือน ผู้ปฏิบัติงานต้องปฏิบัติตามแผนฉุกเฉินของพื้นที่ทันที
H2S คืออะไร
H2S หรือไฮโดรเจนซัลไฟด์ เป็นก๊าซพิษที่อาจพบในระบบบำบัดน้ำเสีย ท่อระบายน้ำ บ่อ ของเสียอินทรีย์ และกระบวนการผลิตบางประเภท
แม้ H2S มีกลิ่นคล้ายไข่เน่า แต่ไม่ควรใช้กลิ่นเป็นเครื่องเตือนภัย เพราะการสัมผัสก๊าซอาจทำให้ประสาทรับกลิ่นล้าและไม่สามารถรับรู้กลิ่นได้ โดยเฉพาะเมื่อมีความเข้มข้นสูง
CO คืออะไร
CO หรือคาร์บอนมอนอกไซด์ เป็นก๊าซพิษที่ไม่มีสีและไม่มีกลิ่น เกิดจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงที่ไม่สมบูรณ์ เช่น เครื่องยนต์ เตา หม้อไอน้ำ และเครื่องกำเนิดไฟฟ้า
CO ขัดขวางการลำเลียงออกซิเจนในเลือด ผู้สัมผัสอาจมีอาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ หมดสติ และอาจเสียชีวิตได้เมื่อได้รับในปริมาณสูง
ระดับ O2 ต่ำกว่าเท่าไรจึงเป็นอันตราย
อากาศปกติมีออกซิเจนประมาณ 20.9% โดยปริมาตร หากต่ำกว่า 19.5% ถือว่าเป็นบรรยากาศที่มีออกซิเจนไม่เพียงพอตามเกณฑ์ที่ใช้กันทั่วไป ผู้ปฏิบัติงานไม่ควรเข้าไปโดยไม่มีมาตรการควบคุมและอุปกรณ์ปกป้องทางเดินหายใจที่เหมาะสม
ออกซิเจนที่สูงเกินไปก็เป็นอันตราย เพราะทำให้วัสดุติดไฟง่ายและการเผาไหม้รุนแรงขึ้น ต้องประเมินทั้งค่าต่ำและค่าสูงตามข้อกำหนดของพื้นที่ปฏิบัติงาน
Calibration คืออะไร
Calibration หรือการสอบเทียบเครื่องวัดแก๊ส คือการนำก๊าซมาตรฐานที่ทราบค่าความเข้มข้นมาเปรียบเทียบกับค่าที่เครื่องอ่านได้ และปรับค่าเมื่อจำเป็น เพื่อให้เครื่องตรวจวัดได้อย่างถูกต้องตามเกณฑ์ของผู้ผลิต
Bump Test คืออะไร
Bump Test คือการปล่อยก๊าซทดสอบเข้าสู่เซนเซอร์ในช่วงเวลาสั้น ๆ เพื่อตรวจว่าเซนเซอร์ตอบสนองและระบบแจ้งเตือนด้วยเสียง แสง และการสั่นทำงานหรือไม่
Bump Test เป็นการตรวจการตอบสนองของเครื่อง ไม่ใช่การปรับความแม่นยำ จึงไม่สามารถใช้แทน Calibration ได้
เครื่องวัดแก๊สต้องสอบเทียบบ่อยแค่ไหน
ควรทำ Bump Test หรือ Calibration Check ก่อนใช้งานในแต่ละวันตามคำแนะนำของผู้ผลิต ส่วนการสอบเทียบเต็มรูปแบบต้องทำตามรอบที่ผู้ผลิตหรือสถานประกอบการกำหนด ซึ่งหลายแห่งกำหนดทุก 6 เดือน แต่ไม่ใช่ระยะเวลาตายตัวสำหรับทุกเครื่อง
ควรสอบเทียบทันทีเมื่อเครื่องไม่ผ่าน Bump Test เปลี่ยนเซนเซอร์ ผ่านการกระแทกรุนแรง สัมผัสก๊าซความเข้มข้นสูง หรือแสดงค่าผิดปกติ
Sensor เครื่องวัดแก๊สมีอายุการใช้งานเท่าไร
อายุเซนเซอร์แตกต่างกันตามชนิด เทคโนโลยี และรุ่นของเครื่อง โดยทั่วไปอาจใช้งานได้ประมาณ 2–5 ปี แต่ความร้อน ความชื้น สารเคมี ความเข้มข้นของก๊าซ และความถี่ในการใช้งานอาจทำให้อายุสั้นลง
ควรพิจารณาผล Bump Test และ Calibration ร่วมกับข้อมูลจากผู้ผลิต ไม่ควรเปลี่ยนเซนเซอร์โดยพิจารณาจากอายุเพียงอย่างเดียว
เครื่องวัดแก๊สแบบ Portable กับ Fixed ต่างกันอย่างไร
Portable Gas Detector เป็นเครื่องวัดแก๊สแบบพกพาหรือเคลื่อนย้ายได้ ใช้ตรวจสอบบรรยากาศก่อนเข้าพื้นที่และเฝ้าระวังบริเวณรอบตัวผู้ปฏิบัติงาน โดยแจ้งเตือนผ่านเสียง แสง และการสั่น เหมาะสำหรับงานซ่อมบำรุง งานภาคสนาม และงานในพื้นที่อับอากาศ
Fixed Gas Detector เป็นเครื่องที่ติดตั้งประจำตำแหน่ง เพื่อตรวจวัดก๊าซในบริเวณเดิมอย่างต่อเนื่อง สามารถเชื่อมต่อกับสัญญาณเตือน ระบบควบคุม หรือระบบระบายอากาศได้ เหมาะสำหรับโรงงาน ห้องเครื่อง คลังสารเคมี และพื้นที่ที่มีความเสี่ยงเป็นประจำ
บางพื้นที่อาจต้องใช้ทั้งสองระบบร่วมกัน โดยเครื่อง Fixed ทำหน้าที่เฝ้าระวังบริเวณที่ติดตั้ง ส่วนเครื่อง Portable ใช้ตรวจวัดบรรยากาศใกล้ตัวผู้ปฏิบัติงาน
ควรใช้เครื่องวัดแก๊สใน Confined Space อย่างไร
ก่อนเข้าพื้นที่อับอากาศ ต้องตรวจสอบความพร้อมของเครื่องและทำ Bump Test ตามข้อกำหนด จากนั้นใช้เครื่องที่ผ่านการสอบเทียบตรวจบรรยากาศจากภายนอก โดยตรวจตามลำดับดังนี้
- ปริมาณออกซิเจน
- ก๊าซหรือไอระเหยไวไฟ
- ก๊าซพิษที่อาจพบในพื้นที่
ควรเก็บตัวอย่างจากระดับบน กลาง และล่าง รวมถึงบริเวณที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก หากใช้ปั๊มและสายเก็บตัวอย่าง ต้องรอให้อากาศเดินทางผ่านสายถึงเซนเซอร์ก่อนอ่านค่า
ระหว่างปฏิบัติงานควรตรวจวัดอย่างต่อเนื่องและติดเครื่องไว้ใกล้เขตหายใจของผู้ใช้งาน หากเครื่องส่งสัญญาณเตือน ต้องออกจากพื้นที่และปฏิบัติตามแผนฉุกเฉินทันที ห้ามปิดเสียงเตือนแล้วทำงานต่อโดยไม่ตรวจสอบสาเหตุ
เครื่องวัดแก๊สมีหน้าที่ตรวจจับและแจ้งเตือนเท่านั้น ไม่สามารถทำให้อากาศในพื้นที่ปลอดภัยได้ จึงต้องใช้ร่วมกับระบบอนุญาตเข้าทำงาน การระบายอากาศ อุปกรณ์ป้องกัน และแผนช่วยเหลือฉุกเฉิน